Uçakta hız ölçebilir misiniz?
Evet. Telefonunuzun uydu alıcısı 11.000 metrede de çalışır. Telefonunuzu cama yaklaştırın, Başlat'a basın; uçağın knot cinsinden yer hızını, irtifasını, yönünü ve şu ana kadar katedilen mesafeyi görün.
Yer hızı ile hava hızı aynı şey değildir
Bu, denizcilerin karşılaştığı durumun havacılıktaki karşılığıdır ve aynı rotanın gidiş ile dönüş sürelerinin farklı olmasının nedenidir.
Bir uçak, kendisi de hareket halinde olan bir hava kütlesinin içinde uçar. Hava hızı, uçağın bu havaya göre hızıdır ve kanatların ihtiyaç duyduğu şey budur. Yer hızı ise uçağın yere göre hızıdır ve varış sürenizi belirleyen faktördür. GPS yalnızca ikinci olanı tespit edebilir.
Aradaki fark rüzgardır ve yüksek irtifalarda rüzgar son derece güçlüdür. Jet akıntıları 200 knot veya daha yüksek hızlara ulaşabilir. Bu yüzden doğu yönündeki bir okyanus ötesi uçuş erken inerken, aynı rotanın batı yönü bir saat daha uzun sürer ve çok daha fazla yakıt harcar.
Tipik seyir değerleri
Güçlü bir kuyruk rüzgarıyla bir yolcu uçağının yer hızı, havada normalden daha hızlı uçmadığı halde 600 knot'ı (1.100 km/s'nin üzerinde) geçebilir. Bu durum uçağın rekor kırması değil, havanın uçağı taşımasıdır.
| Uçak | Seyir hava hızı | Seyir irtifası |
|---|---|---|
| Airbus A320 / Boeing 737 | 450 kn (830 km/s) | 11.000 - 12.000 m |
| Boeing 787 / Airbus A350 | 490 kn (900 km/s) | 12.000 - 13.000 m |
| Boeing 777 | 490 kn (905 km/s) | 11.000 - 12.500 m |
| ATR 72 turboprop | 275 kn (510 km/s) | 5.000 - 7.000 m |
| Cessna 172 | 120 kn (220 km/s) | 4.000 m'ye kadar |
| Concorde (emekli) | 1.176 kn (2.180 km/s) | 18.000 m |
İrtifa neden kabin ekranından farklı?
Burada gördüğünüz değer, Dünya'nın şeklinin matematiksel bir modeli olan WGS-84 elipsoidinin üzerindeki yüksekliktir. Kabin ekranı ise tüm hava trafik sisteminin kullandığı ve her uçağın aynı referansa göre ölçüm yapmasını sağlayan standart atmosfere göre basınç irtifasını gösterir.
Bu iki değer aynı değildir ve birkaç yüz metrelik fark gayet normaldir. İkisi de yanlış değildir, sadece farklı sorulara yanıt verirler. Ayrıca GPS irtifa hassasiyeti, konum hassasiyetine göre genellikle iki üç kat daha düşüktür.
Kabinde sinyal almak
- Pencere kenarı şarttır. Uçak gövdesi mükemmel bir Faraday kafesidir. Camdan uzaklaştığınızda hiç sinyal alamazsınız.
- Telefonu cama yaslayın ve bir iki dakika bekleyin. Yükseklerde ilk GPS bağlantısını kurmak daha uzun sürer.
- Kanat hizasındaki koltuklar en kötüsüdür. Kanat, ufuk çizgisinin altındaki gökyüzünün büyük bir kısmını kapatır; bu da dönüşler sırasında uyduların göründüğü alandır.
- Kapıda sinyal beklemeyin Uçak düz seyir irtifasına ulaştığında ve manevra yapmayı bıraktığında iyi bir sinyal alırsınız.
Yer izi (track) ve uçuş yönü (heading)
Buradaki yön göstergesi, uçağın gerçekte hareket ettiği yön olan yer izini (track) gösterir. Yan rüzgar olduğunda bu yön, uçağın burnunun baktığı açıdan bazen on derece veya daha fazla sapabilir. Bir uçağın piste yan bir şekilde yaklaştığını gördüyseniz, bu düşük hızda gerçekleşen aynı durumdur.
Sıkça sorulan sorular
Uçakta GPS kullanabilir miyim?
GPS yalnızca sinyal alıcıdır ve hiçbir sinyal yaymaz, dolayısıyla cihazlara müdahale etmez. Ancak neredeyse tüm hava yollarında uçak modu zorunludur ve bu da genellikle konumu kapatır. Ayrıca bazı hava yolları GPS kullanımını tamamen yasaklar. Uçuşunuzun kurallarını kontrol edin ve kabin ekibine uyun.
Yer hızım neden uçağın seyir hızından daha yüksek?
Kuyruk rüzgarı yüzünden. Yer hızı, uçağın hava hızı ile rüzgarın etkisinin toplamıdır ve yüksek irtifalarda bu etki 200 knot'ı aşabilir. Doğu yönlü okyanus ötesi uçuşlarda yer hızının 600 knot olarak görülmesi sıkça rastlanan bir durumdur.
İrtifa neden kabin ekranıyla eşleşmiyor?
Kabin ekranı, hava trafik kontrolünün kullandığı standart atmosfere göre basınç irtifasını gösterir. Bu araç ise Dünya modeline göre GPS yüksekliğini gösterir. Aralarında birkaç yüz metre fark olması normaldir ve her iki değer de kendi içinde doğrudur.
Hiçbir şey görünmüyor. Sorun nedir?
Büyük ihtimalle pencere kenarında değilsiniz veya uçak modu nedeniyle konum servisleri kapalı. Telefonu cama yaslayın ve bir dakika bekleyin.
Bu araç küçük uçaklarda çalışır mı?
Büyük yolcu uçaklarına göre çok daha iyi çalışır. Hafif uçaklarda tepenizde daha fazla cam ve daha az metal bulunduğu için sinyal alımı genellikle mükemmeldir. Göstergelerde kullanılan knot birimine geçiş yapabilirsiniz.